Herinnering
Naam: Marie Aleida Wilhelmina (Riet) Vos
Geboren: 26 oktober 1938
Woonplaats: Duiven
Evacueert met: vader Hendrikus Hermanus Everardus Vos, moeder Elisabeth Theodora Steintjes, broer en drie zussen
Route: Wehl
‘Ik zocht vaak bescherming bij mijn moeder en oudste zus’
Angst kenmerkt voor Riet Koster-Vos (1938) de oorlog en de evacuatie. “Als kind overkomt het je, je ondergaat het. Je voelt dat er onheil is, dat je ouders gestrest zijn, dat er spanning is.” Riet zocht vaak bescherming bij haar moeder en haar grotere zus.
Tijdens de evacuatie sliep Riet met haar zussen Annie, Betsy en Riekie in één bed. Ze hielden elkaar dan vast. “Dat gaf een gevoel van veiligheid.” De zesjarige Riet hing vaak aan haar moeders rokken of aan die van haar grotere zus. Dit deed ze ook toen ze getuige waren van de beschieting van een trein bij Duiven.
Onveilig
Riet groeide op in Duiven. Het gezin had een boerderij met vee, een boomgaard, akkers, grasland, een moestuin en kippen. In de oorlog waren er ook onderduikers. Zo jong als Riet toen was, ze wist: ‘Als er onheil is, gaan we naar de kelder.’ Onder het huis zat een kelder. Maar Riets vader had ook nog een schuilkelder gegraven om in te schuilen als er bommenwerpers zouden overtrekken.
Toen de Duitsers in september 1944 de Rijnbrug hadden veroverd werd de situatie onveilig. Het gezin vertrok. Eerst bracht Riets vader het vee naar familie met een boerderij in Duivense Broek, nu Giesbeek. De slager slachtte het varken. Riet zie het nog aan de ladder hangen. “Ik vond het verschrikkelijk.”
Hoogspanning
Omdat er was gezegd dat de Duitsers alles wilden hebben, haalde het gezin de oogst van het land. Uit de boomgaard werd zoveel mogelijk fruit geplukt en in kisten gestopt. “De platte wagen stond er vol mee. Mijn ouders stonden onder hoogspanning, zo gestrest als ze waren.”
Het gezin vertrok met paard-en-wagen naar Wehl. Daar woonden Riets grootouders Johannes en Johanna Steintjes. Zij hadden ook een boerderij, ruim 23 kilometer verderop. Riet mocht met haar kleine zusje op de bok. Moeder Elisabeth, hoogzwanger van haar zesde kind, liep met de fiets ernaast. In Didam eiste een Duitse commandant de fiets op. “Mijn moeder weigerde haar fiets af te geven. ‘Zien jullie niet dat ik zwanger ben?’, zei ze tegen hem.”
De oudste kinderen liepen en wanneer zij niet meer konden mochten ze wisselen met de kleine kinderen op de bok. Zo hebben ze het hele stuk in één dag afgelegd. De grootouders zaten op een bankje voor de boerderij op hen te wachten.
‘We hebben zoveel mogelijk van het land geoogst, en fruit geplukt uit de boomgaard. Er was gezegd dat de Duitsers alles wilden hebben.’
Saamhorigheid
De boerderij van Riets grootouders in Wehl was groot. Er woonden ook een oom en een tante van Riet. De sfeer tussen de gezinnen was goed. “Het was fijn om bij naaste familie te zijn. Het voelde vertrouwd. Dat gaf troost, want ik voelde dat er ‘iets’ aan de hand was. Er was grote saamhorigheid. Wij kinderen deden veel spelletjes. We gingen naar school: een half uur lopen over het kerkpad.” De grootouders vingen ook een weduwnaar met twee kinderen uit Gendt op. “Logisch, die zochten ook een veilige plek.”
Maar toch was er ook spanning van ingekwartierde Duitsers die op de deel sliepen. Riet mocht ook niet zomaar naar buiten. “Ik voelde me opgesloten. In Duiven was ik veel vrijer.”
Veilige haven
Na de bevrijding was Riet zielsgelukkig dat ze weer teruggingen naar hun eigen vertrouwde plek in Duiven. Haar vader ging met een jongere zus van haar moeder vooruit om de woning op te knappen. “Hij vertelde dat het er verschrikkelijk uitzag. Het was een wildernis om het huis. De deuren waren verwijderd. Die hadden de Duitsers gebruikt voor de loopgraven. Mijn vader haalde ze terug.”
Vanaf mei konden ze er weer leven. Er kwam weer water uit de pomp en de olielampjes gaven licht. De kinderen kwamen snel weer in hun ritme. Ze gingen ook weer naar school. “Van school herinner ik me nog dat er een voedselpakket uit een vliegtuig op het schoolplein werd gegooid.”
Riets ouders waren blij dat ze hun kinderen weer een veilige haven konden bieden. Riet: “Als kind voelde ik veel angst, maar nu voelde ik me weer veilig. Er was weer harmonie. We waren terug naar normaal.”